ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন দিৱস: এটা ঐতিহাসিক স্মৃতি

Writer : মুহাম্মদ মুশাৰফ

ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন (Quit India Movement) ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়। ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত এই আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল, যাৰ নেতৃত্ব দিছিল মহাত্মা গান্ধীয়ে। এই দিনটোক স্মৰণ কৰি, ভাৰতত প্ৰতি বছৰে “ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন দিৱস” (Quit India Movement Day) পালন কৰা হয়। এই আন্দোলনৰ মূল লক্ষ্য আছিল বৃটিছ ৰাজৰ পৰা সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতা লাভ কৰা। এই প্ৰবন্ধত আমি এই ঐতিহাসিক আন্দোলনৰ পটভূমি, কাৰণ, ঘটনাৱলী, তাৎপৰ্য আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম।

১. ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ পটভূমি
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতীয় নেতাসকলৰ ওপৰত বৃটিছ চৰকাৰে চাপ সৃষ্টি কৰিছিল যাতে ভাৰতীয় সৈন্যই যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰে। কিন্তু ভাৰতীয় নেতাসকলে স্পষ্ট কৰিছিল যে স্বাধীনতা নোপোৱালৈকে তেওঁলোকে সমৰ্থন নিদিয়ে। ১৯৪২ চনত মহাত্মা গান্ধীয়ে “কৰেংগে ইয়া মৰেংগে” (Do or Die)ৰ আহ্বান জনাই ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সূচনা কৰে।

এই আন্দোলনৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল:
ক্ৰিপছ মিছনৰ ব্যৰ্থতা (১৯৪২): বৃটিছ চৰকাৰে ভাৰতীয় নেতাসকলক যুদ্ধৰ পিছত স্বায়ত্তশাসনৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল, কিন্তু ইয়াক গান্ধীজীয়ে “এটা দুৰ্বল চেক” বুলি আখ্যা দিছিল। বৃটিছৰ অত্যাচাৰ: ভাৰতীয়সকলৰ ওপৰত বৃটিছ চৰকাৰৰ নীতি বিৰুদ্ধে জনতাৰ ক্ষোভ বৃদ্ধি পাইছিল। সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰোধিতা: গান্ধীজীয়ে বিশ্বাস কৰিছিল যে ভাৰতই যুদ্ধত অংশ ল’লে ইয়াৰ অৰ্থ হ’ব বৃটিছ সাম্ৰাজ্যবাদক সমৰ্থন কৰা।

২. আন্দোলনৰ ঘটনাৱলী
১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত বোম্বাইত (বৰ্তমান মুম্বাই) অখিল ভাৰত কংগ্ৰেছ কমিটিৰ সভাত গান্ধীজীয়ে “ভাৰত ছোড়ো” (Quit India)ৰ আহ্বান জনায়। তাৰ পিছদিনা ৯ আগষ্টত গান্ধীজী, জৱাহৰলাল নেহৰু, আবুল কালাম আজাদ আদি নেতাসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।
জনতাৰ উত্তৰ: নেতৃত্বশূন্য হৈয়ো ভাৰতীয় জনতাই বিদ্ৰোহ কৰে। ৰেললাইন উচ্ছেদ, চৰকাৰী অফিচ দখল, টেলিগ্ৰাফ লাইন কাটি পেলোৱা আদি কাৰ্যকলাপ দেখা গৈছিল।
দমননীতি: বৃটিছ চৰকাৰে কঠোৰ প্ৰতিহিংসা লয়। হাজাৰ হাজাৰ লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়, লাঠীচাৰ্জ আৰু গুলীচালনাৰ ঘটনা ঘটে।
গণআন্দোলন: উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ, বংগ, অসম আদি ৰাজ্যত এই আন্দোলন তীব্ৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে।

৩. অসমত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন
অসমতো এই আন্দোলনে জোৰালো ৰূপ লৈছিল। কংগ্ৰেছ নেতা গোপীনাথ বৰদলৈ, সৈয়দ মুহম্মদ ছাদুল্লা, তৰুণৰাম ফুকন আদিয়ে নেতৃত্ব দিছিল।
প্ৰতিবাদ: ডিব্ৰুগড়, যোৰহাট, গুৱাহাটী আদি ঠাইত ছাত্ৰ-যুৱকসকলে প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।
দমন: বৃটিছ চৰকাৰে অসমতো কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। বহু লোকক কাৰাবাসলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল।

৪. আন্দোলনৰ ফলাফল আৰু তাৎপৰ্য
যদিও এই আন্দোলনক বৃটিছে কঠোৰভাৱে দমন কৰিছিল, ইয়াৰ দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ আছিল:
স্বাধীনতাৰ বাবে চূড়ান্ত দাবী : এই আন্দোলনৰ পিছত বৃটিছে বুজি পাইছিল যে ভাৰত শাসন কৰাটো আৰু সম্ভৱ নহয়।
জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণ: ইয়াত সাধাৰণ খেতিয়ক, মহিলা, ছাত্ৰ সকলোৱে অংশ লৈছিল।
১৯৪৭ চনৰ স্বাধীনতা: এই আন্দোলনৰ পিছত ভাৰতীয় স্বাধীনতা আইন (১৯৪৭) গৃহীত হয়।

উপসংহাৰ
ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক সোণালী অধ্যায়। ইয়াত অসংখ্য দেশপ্ৰেমিকে ত্যাগ স্বীকাৰ কৰিছিল। আজিও ৮ আগষ্টত আমি এই দিনটোক স্মৰণ কৰোঁ, যাতে নতুন প্ৰজন্মে দেশপ্ৰেম আৰু স্বাধীনতাৰ মূল্য বুজি পায়।
ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন কেৱল এটা ইতিহাস নহয়, ই এটা অনুপ্ৰেৰণা। এই দিনটোৱে আমাক শিকায় যে একতা আৰু সংকল্পৰ জোৰত যিকোনো শক্তিক পৰাস্ত কৰিব পাৰি।
জয় হিন্দ

Reference:
“ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আৰু অসম” – ড° হীৰেন গোহাঁই
(এই কিতাপত অসমত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ প্ৰভাৱৰ বিৱৰণ আছে।)
“অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী” – ড° মামণি ৰয়ছম গোস্বামী
“India’s Struggle for Independence” – বিপিন চন্দ্ৰ (ইংৰাজী)
“দৈনিক অসম” (১৯৪২-৪৭ চনৰ সংস্কৰণ)
“Quit India Movement in Northeast India”– Journal of North East India Studies