বাবৰী মছজিদ ধ্বংস: ভাৰতীয় ইতিহাসৰ এক কলা অধ্যায়

আজিজুৰ ৰহমান

৬ ডিচেম্বৰ, ১৯৯২ চনত অযোধ্যাত বাবৰী মছজিদ ভাঙি পেলোৱাৰ ঘটনাটো স্বাধীন ভাৰতৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ আচৰিত আৰু অবিশ্বাসযোগ্য এক দিন। এই একক, ধ্বংসাত্মক ঘটনাটো কেৱল ১৬ শতিকাৰ মছজিদ এটাৰ ধ্বংস নাছিল; ইয়াৰ লগত জড়িত আছিল বহু দশক ধৰি চলি অহা এক ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় সংঘাতৰ হিংসাত্মক চূড়ান্ত পৰিণতি যিয়ে দেশখনৰ সামাজিক গাঁথনি আৰু ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিক গভীৰভাৱে সলনি কৰি দিছিল।

বিবাদৰ গভীৰ শিপা

সংঘৰ্ষৰ মূল কাৰণ আছিল উত্তৰ প্ৰদেশৰ অযোধ্যাত অৱস্থিত স্থানটো। হিন্দুসকলৰ মতে, এই স্থানটোৱেই হৈছে ৰাম জন্মভূমি — হিন্দু ধৰ্মৰ এক কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ ভগৱান ৰামৰ জন্মস্থান। ১৫২৮ চনত মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ সেনাপতি মীৰ বাকীয়ে এই স্থানত বাবৰী মছজিদ নিৰ্মাণ কৰিছিল। হিন্দুসকলে দাবী কৰিছিল যে ভগৱান ৰামৰ জন্মস্থান চিহ্নিত কৰি থকা এটা মন্দিৰ ভাঙি মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। যদিও মুছলমানসকলে শতিকাজুৰি মছজিদত প্ৰাৰ্থনা কৰি আহিছিল, হিন্দুসকলেও ইয়াৰ বাহিৰৰ চ’ৰাত উপাসনা আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৪৯ চনত, মছজিদৰ ভিতৰত হিন্দু মূৰ্তি স্থাপন কৰাত বিবাদখনে নাটকীয় ৰূপ পাইছিল। চৰকাৰে তেতিয়া দুৱাৰবোৰ বন্ধ কৰি স্থানটোক “বিবাদগ্ৰস্ত” বুলি ঘোষণা কৰে, ফলত মুছলমানৰ প্ৰাৰ্থনা প্ৰভাৱিতভাৱে বন্ধ হৈ যায় আৰু ইয়াৰ পৰাই আইনী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।

মন্দিৰ আন্দোলনৰ উত্থান

১৯৮০ৰ দশকত, এই বিবাদে আদালতৰ পৰা ওলাই ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনৈতিক স্তৰলৈ আহিল। বিশ্ব হিন্দু পৰিষদ (VHP) আৰু তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক সহযোগী ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (বিজেপি)ৰ দৰে সংগঠনসমূহে এই স্থানত এটা ডাঙৰ ৰাম মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ লক্ষ্যৰে এক বৃহৎ আন্দোলনৰ সূচনা কৰিলে। এই আন্দোলনে দেশজুৰি অভিযানৰ জৰিয়তে বিপুল গতি লাভ কৰে, যিটোত আটাইতকৈ বিখ্যাত আছিল ১৯৯০ চনত বিজেপি নেতা এল. কে. অদ্বানীৰ নেতৃত্বত অনুষ্ঠিত ৰাম ৰথ যাত্ৰা। এই যাত্ৰাই ধাৰ্মিক আবেগক এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি হিন্দুত্বৰ (হিন্দু ৰাষ্ট্ৰবাদ) বিষয়টোক ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ মুখ্য বিষয়বস্তুলৈ আনিছিল, যাৰ ফলত হিন্দু আৰু মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ মাজত গভীৰ বিভাজনৰ সৃষ্টি হৈছিল। আন্দোলনটোৱে যুক্তি দিছিল যে ঐতিহাসিক ন্যায় আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ বাবে স্থানটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় আছিল।

৬ ডিচেম্বৰ, ১৯৯২: ধ্বংসৰ দিন

ভাগ্যনিৰ্ধাৰক সেই দিনটোত, বিশ্ব হিন্দু পৰিষদ আৰু বিজেপিয়ে এক বৃহৎ সমাৱেশৰ আয়োজন কৰিছিল, য’ত প্ৰায় ১,৫০,০০০ ৰো অধিক সেৱক (ধাৰ্মিক স্বেচ্ছাসেৱক) অযোধ্যালৈ আহিছিল। ৰাজ্যিক চৰকাৰে সুৰক্ষিত ৰখাৰ বাবে উচ্চতম ন্যায়ালয় আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতি সত্ত্বেও, অৱস্থাটো দ্ৰুতগতিত নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ গুচি গৈছিল। এটা বৃহৎ, সংগঠিত জনতা সশস্ত্ৰ বাহিনী পাৰ হৈ গ’ল। সঁজুলিৰ সহায়ত, সিহঁতে পদ্ধতিগতভাৱে আৰু কেইঘণ্টামানৰ ভিতৰতে ৪৬০ বছৰীয়া বাবৰী মছজিদটো সম্পূৰ্ণ ধ্বংস কৰিলে, ইয়াক ধ্বংসস্তূপলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিলে। ই আছিল ভাৰতৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ মূল ভেটিক এক প্ৰত্যক্ষ, হিংসাত্মক প্ৰত্যাহ্বান, যিয়ে সকলো ধৰ্মকে সন্মান কৰে।

প্ৰভাৱ আৰু দীৰ্ঘম্যাদী পৰিণাম

তাত্ক্ষণিক প্ৰতিক্ৰিয়াটো শোকজনক আছিল। ধ্বংসকাণ্ডটোৱে সমগ্ৰ ভাৰতজুৰি, বিশেষকৈ মুম্বাইৰ দৰে চহৰবোৰত ব্যাপক আৰু নৃশংস সাম্প্ৰদায়িক সংঘাতৰ সূচনা কৰিছিল, যাৰ ফলত প্ৰায় ২,০০০ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল, যাৰ বেছিভাগেই আছিল মুছলমান। এই হিংসাই সংখ্যালঘু সকলক সুৰক্ষা দিয়াৰ প্ৰতি জাতিৰ আত্মবিশ্বাসক বহু দূৰলৈ ঠেলি দিলে। ৰাজনৈতিক দিশত, এই ঘটনাটো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মোড় আছিল। ই হিন্দু ৰাষ্ট্ৰবাদী আন্দোলনৰ উত্থানক দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে আৰু ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিক এক প্ৰধান ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিলে।ধৰ্মীয় পৰিচয়ক এক মুখ্য নিৰ্বাচনী বিষয়বস্তু হিচাপে গঢ়ি তুলি ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ প্ৰকৃতি সলনি কৰিলে।

আইনী যুদ্ধখন অৱশেষত ২০১৯ চনত সমাপ্তি ঘটে যেতিয়া উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ইয়াৰ ৰায় দিয়ে। ন্যায়ালয়ে স্বীকাৰ কৰে যে মছজিদটো ধ্বংস কৰাটো অবৈধ আছিল, কিন্তু অৱশেষত হিন্দু পক্ষৰ সপক্ষে ৰায় দি বিতৰ্কিত ভূমিখণ্ড ৰাম মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বাবে বিনিয়োগ কৰে। ই একে সময়তে মুছলমান সম্প্ৰদায়ক এটা নতুন মছজিদ নিৰ্মাণৰ বাবে পৃথক ভূমিখণ্ড প্ৰদানৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত, হিন্দু ৰাষ্ট্ৰবাদী আন্দোলনৰ এক মূল প্ৰতিশ্ৰুতি পূৰণ কৰি, ডাঙৰ ৰাম মন্দিৰৰ ভেঁটি শিল স্থাপন কৰা হৈছিল। পিছলৈ, ২০২৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মন্দিৰটোৰ সমাপ্তি আৰু উদ্বোধনকাৰ্যই ভাৰতৰ ৰাজহুৱা আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ সুনিৰ্দিষ্ট পৰিৱৰ্তনক আৰু এক প্ৰতীকী ৰূপ দিলে।

এই সমগ্ৰ পৰ্বটি—১৯৪৯ চনৰ মূৰ্তি স্থাপনৰ পৰা ১৯৯২ চনৰ ধ্বংসলৈ, আৰু শেষত মন্দিৰ নিৰ্মাণলৈ—এটি ধ্ৰুৱী স্মৃতি হৈ আছে যে কেনেদৰে ধৰ্ম আৰু পৰিচয়ৰ ৰাজনীতিয়ে বিশ্বৰ বৃহত্তম গণতন্ত্ৰখনক নাটকীয়ভাৱে নতুন ৰূপ দিছে। ৬ ডিচেম্বৰ ১৯৯২ৰ উত্তৰাধিকাৰ এতিয়াও এক জটিল আৰু বিতৰ্কিত অধ্যায় হৈ ৰৈছে, যিয়ে ভাৰতক ইয়াৰ সংবিধানিক আদৰ্শ ধৰ্মনিৰপেক্ষতা আৰু বহুত্ববাদক স্থিৰ ৰাখিবলৈ অবিৰতভাৱে প্ৰত্যাহ্বান জনাই আহিছে। বাবৰী মছজিদ ধ্বংসকাণ্ড এতিয়াও এক যন্ত্ৰণাদায়ক স্মৃতি হৈ ৰৈছে, ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক উত্তেজনাৰ এক প্ৰতীক হিচাপে যিয়ে আধুনিক ভাৰতৰ কাহিনীক গঢ় দিয়াটো অব্যাহত ৰাখিছে।